Bóng rổ trên hành tinh.
Thoái hóa hay Nhảy vọt lớn.

Phỏng dịch bài Planete basket: Rebond arrière ou Grand Bond en avant. của G.S Bùi xuân Quang

Lời người dịch. Nguyên bản bằng Pháp văn của G.S Bùi xuân Quang được viết rất cao siêu và văn hoa. Người dịch chỉ dám phỏng dịch và biết rằng khó diễn tả nổi hoàn toàn ư nghĩa của nguyên bản. Xin quí độc giả thứ lỗi nếu có điều sai sót. Từ Uyên.

Août- Septembre 2002... Động đất tại Indianapolis... Chấn động trong giới truyền thông tại Bắc Mỹ, nơi đang sửa soạn kỷ niệm một năm sau thảm lịch 11-09-2001.

Tự ái bị tổn thương tại một nước xưa nay tự hào về bá chủ trên đủ mọi lănh vực. Đúng vào thời điểm trừng phạt Trục của kẻ phạm tội ( axe du mal).Tai vạ nặng nề được loan đi qua truyền h́nh vĩ đại khiến giá “ Trục của suy giảm. Bị chọc giận một lần nữa, phản ứng bựv bội lại sắp xảy ra. Chẳng phải chỉ trong phạm vi thể thao, ảnh hưởng tai hại này c̣n đè nặng trên đủ mọi lănh vực chỉ v́ Mỹ thất bại trong giải bóng rổ.

Bị khán giả la ó, và chính khán giả lại vỗ tay tán thưởng địch thủ của ḿnh, khi đấu thủ Mỹ rời cầu trường. Mặt cúi gầm, nét nhăn nhó và tinh thần chán nản. Không c̣n thấy một nụ cười,không c̣n dám nh́n đồng đội và trái với thông lệ quên cả bắt tay đội thắng. Thua trận với tỷ số 80- 87 bị hạ nhục ngay trên sân gỗ của chính ḿnh trước đội Argentine vừa chiến thắng tuyệt hảo. Thua ngay tại thủ đô bóng rổ Hoa kỳ. Không c̣n ǵ để bào chữa trước trận thắng của đoàn Argentine nữa.Và vài ngày sau lại thảm bại trước Yougoslave ( 78- 81 ) rồi Espagne (75- 81 ). Đội bóng rổ Hoa kỳ bị tụt hạng, xuống một mức trước đây không ai ngờ tới. Đứng hạng 6 sau Yougoslavie,  Argentine, Allemagne, Nouvelle Zelande và Espagne, và nay chung hạng với các nước mà nền bóng rổ đang phát triển như Lituanie, Bresil, Pháp... Angola, Liban và Algérie cùng hoàn cảnh với những nước đă có một thời oanh lịêt như Nga, Trung Hoa, Croatie, Canada, Thổ, Porto Rico. Đó là số phận của Hoa kỳ với đội bóng rổ mệnh danh Đội cầu ước mơ đă bao năm bá chủ hoàn cầu.

Biến chuyển ǵ sẽ xảy ra: 

Que sera, sera???. !

Tháng 09- 2002... Thế giới bóng rổ Hoa kỳ rung động chắc chắn chịu một cuộc chuyển biến dù Hoa kỳ không muốn chịu đựng.

Không thể tưởng tượng được, không thể tin được, không thể ngờ được, các nhà b́nh luận ngoài Đại tây dương tự hỏi trước sự thảm bại của nền bóng rổ Hoa kỳ trong kỳ tranh giải vô địch thế giới chính trên đất nước họ. Long trọng loan tin rồi thất vọng mau chóng, họ công kích việc sửa soạn quá thiếu sót và quá ngắn hạn. Hội tuyển chỉ được tập hợp hai tuần trước khi tranh giải và chỉ trải qua 11 kỳ tập dượt và qua hai trận giao hữu. Do đó thảm bại trong cuộc tranh tài: đấu pháp kém sút, tinh thần tranh đấu sa sút khiến khán giả bất măn tới mức thờ ơ.

Các chuyên viên c̣n cho rằng ủy ban tuyển chọn chỉ lựa một số đấu thủ khá và không qui tụ nổi các danh thủ. Các danh thủ tên tuổi không quan tâm đến giải vô địch này v́ cho rằng dù là cuộc tranh giải vô địch thế giới cuộc tranh tài này đối với họ những đấu thủ nhà nghề triệu phú.  ( Lời người dịch ) chỉ là thứ yếu.

Do đó thất bại là điều hiển nhiên, cho dầu trong hội tuyển c̣n có mặt các minh tinh như Paul Pierce ( Boston Celtics) hay Baron Davis ( New Orleans Hornets)

Và từ nay chắc chắn hội tuyển Hoa kỳ phải cần các hảo thủ mới mong đối đầu với các đội khác trên thế giới. Trong tương lai gần có giải Thế vận Athènes 2004, Bắc kinh 2008 và các giải vô địch hoàn cầu khác..

Từ 10 năm nay, nền bóng rổ thế giới đả biến đổi hoàn toàn.

Năm 1992 tại Thế vận Barcelone, Hiệp hội Bóng rổ thế giới National Basketball Association tên tắt là NBA đă gởi đi những danh tài như Michael Jordan, Ervin Magic Johnson và các hảo thủ khác tham dự và đă ghi lại trong thể thao một đoàn cầu bá chủ vô địch mệnh danh đoàn cầu của "ước mơ" .

Các thành viên của đoàn cầu lư tưởng "ước mơ" DREAM TEAM đó với những tên không ai quên được như Magic Johnson, Charles A. Barkley, Larry Bird, Patrick Ewing, Michael Jordan, Chris Laettener, Karl Malone, Scottie Pipen, John Stockton đă đồng thanh công nhận việc ôn luyện bao giờ cũng quan trọng hơn các trận biểu diễn. 

Một thập niên đă trôi qua. NBA đă mong muốn và thực hiện tư tưởng toàn cầu hóa bộ môn bóng rổ v́ vậy đă có dấu biến chuyển rơ rệt. Thế hệ 1992 đă biến chuyển thành thế hệ của các minh tinh với cá nhân chủ nghĩa. Mục tiêu của các minh tinh này trên sân đấu đối với, khán giả, huấn luyện viên hay với chủ hội nay khác trước. Một thế hệ chỉ chú trọng tới cái "Tôi" , danh vọng và tiền bạc.

Một hậu quả của cuộc thịnh diễn tại Barcelone là nhằm toàn cầu hóa bộ môn bóng rổ , khiến tất cả mơ ước phương thức Hoa kỳ và cố gắng mang luồng gió mới gia nhập Gíấc mộng của Mỹ quốc . Do đó ngày nay người ta thấy khá đông đấu thủ không có gốc Mỹ trong hàng ngũ các hội bóng rổ nhà nghề.

Đoàn tuyển thủ xuất thân từ các trường Đại học, trước đây coi như ḷ đào tạo của tổ chức NBA nay không c̣n giữ vững vị thế. Bóng rổ Mỹ quốc ngày nay phải đối đầu với sự hiện diện của các danh thủ khác đến từ các mọi phía khác của địa cầu. Việc xuất hiện của đấu thủ Trung hoa Yao Dynasty Minh trong hệ thống NBA là triệu chứng của nền toàn cầu hóa môn bóng rổ . Sự kiện này không những gây ảnh hưởng trong giới hâm mộ môn thể thao mà c̣n gây ra một hiện tượng kinh tế xă hội quan trọng. Yao Ming ngoài tài nghệ khá cao đă biểu diễn trong môn bóng rổ, một môn thể thao đẹp mắt và được truyền thông chú ư nhất, đang trở thành một phát hiện mới trong ngành thể thao và là cửa ngơ, các xă hội ( mỹ châu, tây phương và thế giới) nh́n vào để mở rộng và đón nhận đồng thời, khiến thành kiến giáo điều, bất biến chỉ có Hoa kỳ mới biết chơi bóng rổ mà từ lâu dân chúng Hoa kỳ vẫn tuân theo nay không c̣n vững nữa.

Theo một tờ báo Hoa kỳ các tuyển thủ Âu châu chưa có khả năng lái chiếc xe loại lớn Hummer khi c̣n học Trung học cũng như họ chưa dám dọa nạt lại trọng tài ( hai chuyện này luôn luôn có tại Mỹ) đấu thủ thần đồng Lebron James chưa qua Trung học đă được ngân hàng ứng trước tiền để mua xe loại đắt giá này, cũng như trường hợp Rasheed Wallace của đội Porland Trailblazers với hồ sơ tư pháp dày cộm, vẫn dám đe dọa hành hung trọng tài. Rồi tới trường hợp của Allen Iverson một ngôi sao của làng bóng rổ , một đấu thủ bị chê trách về tác phong, đă ấn hành một đĩa nhạc Rap dâm dật. Và trong hè 2002 anh bị câu lưu sau cuộc phiêu lưu t́m kiếm vợ. Vừa đây anh lại nhúng tay vào vụ nổ súng tại cửa một hộp đêm.

Trước những hành động kém đẹp xảy ra ngoài sân đấu càng ngày càng nhiều trong các năm qua, các huấn luyện viên và các tuyển lựa viên cũng bắt đầu chú trọng nhiều tới phẩm chất và tác phong của tuyển thủ Mỹ. Phần đông các đấu thủ cho rằng chỉ cần chứng tỏ tài nghệ qua sức mạnh và hiệu năng và không c̣n cần tới tập dượt và ôn luyện những căn bản của bộ môn. George Karl tuyển lựa viên của Hoa kỳ cho rằng tiền tài và mức keo kiệt của NBA đă gây ra t́nh trạng này và công nhận các đấu thủ thiếu niên Âu châu tập dượt nhiều hơn và có mặt trên sân nhiều hơn các đấu thủ Mỹ. Các trường Đại học Mỹ đều có nhiệm vụ huấn luyện các đấu thủ qua chương tŕnh 3 năm, nhưng từ 10 năm nay ít đấu thủ đợi quá một năm đai học để được tuyển chọn vào NBA.

Các tuyển thủ tài danh ngay từ Trung học đă theo gương các danh thủ như Kevin Garnett, Kobe Bryant ( đấu thủ này đang dính vào vụ hiếp dâm và ra ṭa ngày 09-.10-2003)( Lời người dịch ) hay Tracy Mac Grady. Các đấu thủ này đă không qua đại học và nhảy thẳng vào NBA để tranh đua trong một tổ chức đ̣i hỏi một mức cạnh tranh tàn nhẫn.

Lối chơi cũng như suy nghĩ học trên đấu trường rất tự sinh, tự phát và có thể đẹp mắt nhưng rất thiếu sót về chiến thuật cũng như kỹ thuật căn bản: thảy banh, chuyền banh và đón banh rội lại khi đụng bảng.

Gió Đông nổi dậy.

Trên thực tế số đấu thủ không phải là người Mỹ càng ngày càng nhiều. Các đấu thủ này có một ư thức khác và có một nền huấn luyện căn bản cổ điển nên hội nhập rất dễ vào lối chơi kỹ thuật. So sánh với đấu thủ Mỹ, các đấu thủ này được huấn luyện theo phương pháp nhằm đáp ứng với lối chơi toàn đội, tài năng của cá nhân nhằm kiện toàn mọi cố gắng của tập thể. Các tuyển chọn viên NBA ngày nay cũng nh́n nhận đường hướng đặc biệt đó. Bằng chứng là ngày 05 Mars 2003, liên đoàn bóng rổ Hoa kỳ đă có 65 đấu thủ quốc tế tuyển từ 34 nước. Ba hội tài ba nhất trong mùa 2002 ( Sacramento, Dallas, San Antonio ) đă có rất nhiều đấu thủ không phải là người Mỹ và các  đấu thủ này lại giữơ những vị trí quan trọng. Năm trước và là lần đầu tiên trong lịch sử bóng rổ, một đấu thủ Âu châu: Pau Gasol người Y pha nho được bàu là tài năng mới xuất sắc nhất.

Như vậy ta nhận thấy hai trường phái bóng rổ khác nhau và tranh chấp với nhau. Nhiều tuyển lựa viên cho rằng trong mùa tuyển chọn đấu thủ năm 2003 nhiều đấu thủ xuất thân từ các Đại học Hoa kỳ sụt hạng hay không được các hội nhà nghề tuyển chọn v́ lư do Âu châu và các nước châu Mỹ latin nay cung ứng nhiềi đấu thủ trẻ, huấn luyện đầy đủ hơn và ham luyện tập hơn cũng như không đặt trọng tâm vào chiều cao và sức nặng để tạo ưu thế.

Hơn thế nữa các tuyển lựa viên c̣n qua cả Trung hoa lục địa để t́m kiếm tài năng. Đội Houston Rockets đă t́m ra một con chim lạ khiến giới thể thao và giới truyền thông coi như một hiện tượng đặc biệt. Đó là đấu thủ Yao Ming, anh đă chứng tỏ kiến thức đặc biệt về kỹ thuật cũng như thông hiểu ư nghĩa các cuộc giao đấu. Trái vơi các đấu thủ gốc Hoa trước anh như Zhi Zhi Wang, Mengke Bateer ít được giới thể thao và truyền thông chú ư, Yao Ming đă mang vào môn bóng rổ một hy vọng lành mạnh trong tư tưởng Toàn cầu hóa môn bóng rổ.

Với tất cả đức tính của đấu thủ gương mẫu, Yao Ming đă tạo nên một mẫu người của xă hội Trung hoa, để người Mỹ nhận thức.

Greg Anthony cựu đấu thủ và hiện nay là b́nh luận gia thể thao đài ESPN đă cho rằng khi Yao Ming chơi tại New York trước hàng ngàn khán giả Á châu , anh cũng mang lại những xúc động như khi Jackie Robinson người da đen đầu tiên chơi môn dă cầu ( base ball) trước khán giả Hoa kỳ. Yao Ming trước tiên coi như sứ giả thể thao của nước gốc của anh tại Hoa kỳ. Anh cũng được coi như người giúp khai phá môn thể thao này trên b́nh diện kinh tế xả hội. Anh cũng tượng trưng cho niềm hănh diện của người Hoa trên đất Hoa kỳ. Sắc dân thiểu số Hoa vốn bị các sắc dân khác coi thường đă nhờ đấu thủ này chứng minh phần nào nền tảng văn hóa Khổng Mạnh của Trung hoa(?!) Yao Ming phải chăng là biểu tượng của một Trung hoa đại lục từ nay có thể giao du được. Anh có thể nhờ yếu tố bột phát của thể thao và qua nét lễ độ, chứng tỏ với người ngoài Trung hoa không c̣n thu hẹp nữa. Anh có thành công trong vai tṛ quan trọng trong đường lối ngoại giao mềm mỏng hay không?.

Trung hoa đang cần chuẩn bị đối đầu nhiều thử thách chính trị, kinh tế và thể thao khi nhận trách nhiệm trong vùng cũng như đối với thế giới trước ưu tiên : Thế vận hội quốc tế tổ chức tại Bắc kinh năm 2008.

Thế vận Sydney năm 2000 cũng như giải vô địch thế giới bóng đá do Nhật và Nam Hàn tổ chức không đem lại cho Trung Hoa một triển vọng nào. Do đó nhà cầm quyền cộng sản Trung hoa không thể bỏ qua dịp gặp gỡ toàn cầu năm 2008. Đoàn bóng rổ nam và nữ của họ là những hy vọng để đoạt huy chương. Việc gia nhập tổ chức OMC (thương mại quốc tế) đă khiến họ có tiếng nói và chỗ đứng quan trọng trên quốc tế. Việc gửi một đấu thủ bóng rổ ưu tú qua Hoa kỳ thực tập trong môi trường NBA để bốn năm sau, anh này sẽ trở thành thủ lănh đội bóng rổ quốc gia là một xúc tác quan trọng. Học hỏi kỹ thuật Hoa kỳ để sau này đối địch lại họ khi cần. Tôn tử đă gặp Clausewitz trong chiến lược. Chẳng cần chú ư ǵ tời tư tưởng tân bảo thủ hoa kỳ mặc cho họ đọc Leo Strauss và Alan Bloom.

Yao Ming cũng là một lá bài tốt để giúp giải quyết vấn đề Đài Loan. Anh rất được dân Đài loan mến phục ( v́ cùng gốc Trung hoa ), và qua anh, Trung quốc nổi danh nhờ nền ngoại giao qua môn bóng bàn với Hoa kỳ năm 1972, hy vọng qua anh đạt được mục tiêu gây ảnh hưởng với Đài loan mà không cần áp lực quân sự. Yao Ming dự tính qua thăm Đài loan và Hong Kong trong mùa hè, và từ nay Yao Ming trở thành yếu tố quan trọng trong nền ngoại giao Trung quốc. Trung quốc cũng thu nhập một nửa lương bổng của anh, và nhờ anh giải độc và quyên tiền giúp việc chống trả bịnh dịch viêm phổi SARS tại Trung quốc. Yao Ming đương nhiên trở thành một Đại Sứ của Trung quốc.

Học thức, lễ độ, khiêm tốn kèm theo tài nghệ và chăm tập luyện Yao Ming đă đạt được ḷng cảm phục của ủng hộ viên, của huấn luyện viên Hoa kỳ và anh được cộng đồng người Hoa kỳ gốc Á châu quí mến. Cộng đồng này gồm 5% dân số Hoa kỳ đă coi anh như một sứ giả gần gũi họ.Taiï nơi này hay nơi khác trong cộng đồng ai nấy đều coi anh như một hiện thân của chính họ .Và tại Hoa kỳ tầm quan trọng quá mức của thể thao trong tập quán, đă khiến Yao Ming trở thành thần tượng và niềm hănh diện của toàn cộng đồng. Từ xưa cộng đồng này bị coi như khó hiểu, kém thành tích thể thao và chỉ thích kiếm tiền, nay Yao Ming đă làm thay đổi nhăn quan hẹp lượng đó.  Trước đây đă có người Mỹ gốc Á Châu nghĩ rằng theo Mỹ, Á châu không có nét nào để tự hào cả đă muốn gột bỏ tính cách Á Châu để ḥa nhịp sống tại Hoa kỳ. Nhưng ngày nay đă đổi khác. Michael Chang qua quần vợt và ngay cả Tiger Wood qua golf cũng chưa làm rạng danh cộng đồng da không trắng tại Mỹ, nay Yao Ming đă đạt được dễ dàng.

Gordon Quan một cố vấn dân cử tại Đô thành Houston nh́n nhận nhờ sự thành công củaYao Ming, sự nghiệp chính trị của ông vững mạnh hơn.

Nhờ những đặc tính do Yao Ming mang lại, những tập quán trước đây bị dân Xứ Cao Bồi khinh thường giờ đây được coi như tượng trưng cho đạo đức và lễ độ.Đấu thủ này đă thay đổi tư tưởng chấp nhất trước đây của các người này và qua lăng kính của truyền thông đă đem lại những nét sáng chói của một biểu tượng, một động lực mới, khác xưa.

Trong khi giới truyền thông ca tụng Yao Ming, một trụ cột khác của đội Los Angeles Lakers là Shaquille O' Neal đă gọi mỉa anh là Yao Ming, Ching chong yang wah so, một cách phát âm chế riễu, nhưng Yao Ming đă trả lời anh một cách không ai ngờ được. Anh công nhận tiếng Trung hoa khó học, nhưng mời đấu thủ da đen này đi ăn để cùng thông cảm. Trái hẳn với dự đoán, truyền thông và quần chúng lại tha thứ thái độ trả đũa này và không khơi sâu thêm những tranh chấp ngoài lề của thể thao. Nét b́nh dân của Yao Ming lại thắng thêm keo nữa. Đây cũng là một bài học cho một xă hội đầy thành kiến.

Sau cùng Yao Ming cũng trở thành cánh cửa nhờ đó một số xí nghiệp dựa vào để xuất cảng hay kinh doanh với Trung Hoa. Chàng đấu thủ đang được truyền thông cưng chiều đang đảm bảo cho vài thử thách ngắn hạn hay trung hạn trong thương mại. Vài cơ sở như Visa, Master card, Apple, Gatorade đă hoặc sắp tung h́nh ảnh anh qua các chiến dịch quảng cáo của họ. Nike vừa hết hạn giao kèo, nhưng Yao Ming chưa kư lại, có lẽ chờ điều kiện khả quan hơn. Tuy nhiên các hăng sản xuất dụng cụ thể thao chưa đầu tư vào anh. Vị trí trụ cột trong đội cầu có vẻ quá tĩnh nếu so với vị trí hậu vệ, hơn nữa các đấu thủ thiếu niên Hoa kỳ chưa thích vị trí này. Nhưng yếu tố h́nh ảnh tốt đẹp và nhất là anh là hảo thủ gốc Trung Hoa nếu đầu tư vào anh có thể gia nhập thị trường Trung quốc có lẽ các hăng này cũng chấp nhận một ngoại lệ. Trong khi đó các trận đấu của NBA phần lớn được truyền qua Trung Hoa qua các hệ thống truyền h́nh nhằm vào mục đích đạt được những thỏa ước thương măi đồng thời mang vào Trung Hoa những h́nh ảnh của Mỹ quốc.

Trên phương diện đoản kỳ các xí nghiệp đă kư kết các giao kèo với Yao Ming đang chú trọng tới việc mang lại cho quần chúng Mỹ một h́nh ảnh lành mạnh và mới lạ của đấu pháp. Giai đoạn trung hạn kế tiếp khi Trung hoa gia nhập OMC và hy vọng giới trung lưu Trung hoa phát triển nhiều hơn, các xí nghiệp này hy vọng làm ăn với khối người đông đảo trên một tỷ hai trăm ngàn một thị trường đầy tương lai. Yao Ming trở thành lá bài thương mại ưu hạng của các hăng đang đặt để vào anh. Các hăng này đang đặt tin tưởng vào h́nh ảnh và danh tiếng của Yao Ming và tin rằng sẽ đi bước trước một khi thị trường Trung hoa chú trọng tới dụng cụ thể thao và quyết định tăng chi phí tiêu thu.ïĐấu thủ Yao Ming trở thành một yếu tố chiến lược trong nền thương mại của các hăng đang hợp tác với anh.

Yao Ming đă là đấu thủ mang lại đặc tính của người Á châu và thoát khỏi thành kiến về chủng tộc . Mặc dầu anh tuyên bố chỉ là một đấu thủ bóng rổ b́nh thường anh cũng mang trách nhiệm đang là một thành tố của mọi biến đổi trên lănh vực kinh tế , xă hội. Anh đang là một bước ngoặt khiến NBA mở rộng trong toàn hành tinh. Tổ chức này nay đang muốn xâm chiếm các vấn đề thời sự và trở thành tượng trưng cho đủ mọi tài năng trong cả hành tinh. Các đấu thủ Âu châu ngày nay không ngần ngại ǵ khi ganh đua với đấu thủ Hoa kỳ v́ họ thấy các đấu thủ này không c̣n đáng sợ, điều kiện kinh tế cũng như mức lương bổng thấp tại Âu châu cũng khiến các hảo thủ bên này Đại tây dương qua Hoa kỳ đầu quân và làm phong phú hóa môn thể thao này. Trái với tại Âu châu, nơi mà môn bóng đá có những tiêu chuẩn chặt chẽ nhất là về lương bổng, nền bóng rổ Hoa kỳ đă tự đặt mọi nhận thức về tài chánh và tiêu chuẩn tài năng cho mọi đấu thủ dù tại Âu, Mỹ latin, Trung hoa hay mai đây tại Phi châu.

Toàn cầu hóa, người ta mong toàn cầu hóa , và toàn cầu hóa đă được thực hiện, Các đấu thủ Âu châu đă hội nhập quá mau và mang vào những ấn dấu cá nhân trong một xă hội đa chủng từ hai thề kỷ nay. Yao Ming là một tượng trưng mới, anh đă đem vào đất Mỹ , niềm tự hào của một nước , niềm hănh diện của một cộng đồng xa cố hương và anh trở thành tượng trưng cho nền bóng rổ của tổ chức NBA một thành lũy xưa nay chỉ dành cho các đấu thủ MỸ, ngay nay trở thành nơi người tài và may mắn có thể đặt chân vào.

Từ Uyên Montreal Aout 2003