Thế hệ trẻ là một câu truyện thời sự về mối liên quan giữa lớùp người đang bước vào đường đời và lớp người đang sửa soạn về hưu. Vấn đề này không phải là một vấn đề đặc biệt riêng của người Bắc Mỹ, mà chung cho mọi lớp nguời, kể cả người Việt, trưỏng thành ở Bắc Mỹ, trong ba bốn chục năm vừa qua. Tŕnh bày về các thế hệ là chủ đề của Truyền Thông kỳ này.
Quan niệm về thế hệ không hẳn mang ư nghĩa về một khoảng thời gian nhất định Thế hệ có thể liên quan tới tuổi tác, tới ḍng họ; thế hệ có thể dùng để chỉ một sinh hoạt xă hội, hippy, một quan điểm, hiện sinh, một thời kỳ thịnh hành của một chủ thuyết, cộng sản. Biên giới giữa các thế hệ thay đổi tùy theo các biến cố xă hội, lịch sử, địa dư.
Do đó thế hệ mang nhiều định nghĩa.
(1) Định nghĩa theo thế phả, généalogique
Theo thứ tự trong ḍng họ, người một thế hệ có thể cách biệt tuổi tác, nhưng cùng chung thứ bậc tính theo một ông tổ. Thí dụ : Các đời con cháu vua Minh Mạng : Miên, Hồng, Bảo, Vĩnh. Định nghĩa này thường dùng trong chủng tộc học, dân tộc học.
(2) Định nghĩa lịch sử
Thế hệ đại diện cho thời kỳ thay đổi trong sinh hoạt chính trị, thời cuộc.
Thí dụ Thế hệ Tôn Thọ Tường , Phan Văn Trị, Phan Chu Trinh với đặc điểm của thời cuộc lúc đó cần chọn thái độ chung khi người Pháp mới sang cai trị Việt Nam. Có khi người ta liên kết hai giai đoạn lịch sử vào làm một, như khi các thanh niên Trung quốc biểu t́nh tại Thiên An Môn hô to khẩu hiệu đả đảo Mao Trạch Đông và Tần Thủy Hoàng, th́ họ đă đồng hóa hai thời kỳ xa nhau 2200 năm vào cùng một loại.
(3) Định nghĩa xă hội
Tập thể những người cùng chung hay cùng trải qua một kinh nghiệm lịch sử, do đó ít nhiều cùng có một nhăn quan về thời thế, xă hội. Thí dụ thế hệ kháng chiến, thế hệ mở màn thời kỳ kỹ nghệ hóa v.v..
(4) Định nghĩa theo dân số, nhân khẩu, démographique, thông dụng nhiều nhất, và thường được mặc nhiên thừa nhận khi nói đến thế hệ. Ở đây thế hệ đồng nghĩa với nhóm tuổi, cohorte de naissance, đo bằng tập hợp những người cùng sinh trong một khoảng thời gian, thường từ 20 tới 30 năm.
Thế hệ h́nh thành theo tiến tŕnh sinh học và chuyển biến xă hội.
Loài người phân tán và mang nhiều bản sắc, cá nhân bị giằng co giữa nhiều phức tạp, nhiều lối sống, thường đi t́m cách liên kết, ràng buộc với người khác trong tinh thần tương thuộc lẫn nhau. Tập đoàn h́nh thành do t́nh quyến luyến với đất đai quê quán, do tŕnh độ văn hóa, nghề nghiệp hoặc do tính chất sinh học của tuổi đời, một đặc tính tự nhiên dễ kết hợp.
Thế nhưng, thế hệ không phải chỉ do yếu tố sinh học, mà do diễn tiến xă hội. Thế hệ thành h́nh từ một tính chất xă hội nào đó, đo bằng khoảng cách thời gian giữa người sinh trước và kẻ đến sau.
Theo nhà xă hội học Hoa Kỳ George H Mead, ư thức về con người không phải là một sản phẩm của cá nhân, mà do tổng hợp những tương quan xă hội trong đó cá nhân đang sống, nhất là những ǵ họ thu nhận được trong thời niên thiếu.
Người ta nhận diện ḿnh bằng cách chấp nhận quan điểm chung của người trong nhóm, đánh giá cao « in-group » và hạ thấp cái ǵ thuộc về « out-group », tuy mỗi cá nhân có thể vào hay ra, tự nhận ở trong hay ở ngoài nhóm.
Thực ra, chân tướng cuả thế hệ không mang tính khách quan, mà do xă hội chế tạo bằng huyền thoại hay lư tưởng, gán cho ḿnh một căn cước riêng rẽ, độc lập, vừa do những vận động nội bộ, vừa do vận dụng bên ngoài, để « làm khác » với thế hệ khác.
Nhận định này đưa đến câu hỏi là thế hệ có những chức năng nào, ngoài đặc tính sinh học về tuổi tác. Người ta nh́n thế hệ nh́n theo nhiều « kích thước ».
Thế hệ của cộng đồng hay chủng tộc, là một thực thể có biên giới đặc biệt ; nhóm này thường được mặc nhiên công nhận v́ có những đặc tính chung rất rơ rệt, thí dụ thế hệ trẻ Việt nam hải ngoại.
Thế hệ mang tính chất văn hóa, tập họp tŕnh độ tri thức cùng có những sinh hoạt chung.
Thế hệ nặng về luân lư, tín ngưỡng, chia sẻ cùng một giá trị tinh thần, mang nặng những qui luật chung của tôn giáo, của người trong đạo.
Gần đây hiện tượng toàn cầu hóa cũng tạo ra một lớp người thích hoạt động vượt khỏi biên giới quốc gia, nơi những lư tưởng, khát vọng có thể thi thố, như những hội đoàn từ thiện, các tổ chức phi chính phủ.
Thế hệ mang những đặc tính ǵ cũng là điều xă hội học muốn phân tích.
Nhiều người đă có ảo tưởng cho thế hệ là một thực thể đồng nhất, không thay đổi, bất di dịch. Họ cố t́m một sức mạnh cho tập thể, và mệnh danh thế hệ của ḿnh theo một vài tính chất chung, trao cho ḿnh một sứ mệnh, như khi nói chúng ta cùng đứng lên lănh đạo .... ; trong khi thế hệ là một đơn vị đa tạp mang nhiều căn cước (unitas multiplex, polyidentitaire).
Thế hệ không thể là một đơn vị độc lập riêng rẽ, nó thành h́nh trong mối tương quan với người khác, với nhóm khác theo một tiến tŕnh tích cực qua bối cảnh tranh đua xă hội và tâm lư, hữu thức cũng như vô thức. Nó là sự giao tiếp, sàng lọc từ nhiều yếu tố, giao điểm của nhiều nguồn gốc (địa dư, tôn giáo, giai cấp, tŕnh độ học vấn, nghề nghiệp v.v..) ; mỗi người không đơn thuần thuộc về một « thế hệ » độc nhất.
Ở vào bất cứ thời điểm nào trong lịch sử cũng có mặt nhiều thế hệ cộng sinh. Thế hệ thanh niên đang đi tới thường phát xuất từ tinh thần đối lập, muốn tạo cho ḿnh một bản sắc riêng biệt, nó tự xác định sự hiện hữu bằng cách muốn nghĩ khác, hành động khác với thế hệ trước. Họ muốn xuất hiện bằng cách liên hợp những giá trị, những lư tưởng hay là bằng các phong trào văn học, nghệ thuật, triết lư tượng trưng cho lớp tuổi.
Để đối phó với thế hệ trẻ, lớp người lớn tuổi với sự cằn cỗi của năm tháng mang trên ḿnh, phải tự bảo vệ bằng những cách chuyển ḿnh, điều chỉnh, nhiều khi những cố gắng này đi đến phân tán nội bộ.
Những người đă đi nửa cuộc đời, từ 45 tới 55 tuổi, nhận thấy ḿnh bị kềm kẹp giữa hai lớp tuổi trẻ hơn và già hơn, c̣n có thể có những dự án nếu tự bản thân biết tạo ra năng lượng. Đó là thời kỳ có thể xác định lại tương quan giữa các thế hệ, một bên với lớp tuổi trẻ đang trở thành trung niên, mặt khác đối với lớp người lớn tuổi sứùc khỏe đang ṃn mỏi sắp về hưu.
Tóm lại thế hệ phát sinh và cấu thành do tính cách khác biệt lớp người đi trước, một h́nh ảnh để đối phó hay để đối chiếu. Chính thế hệ này cũng ư thức được sẽ có một lớp trẻ hơn đang đi tới, đang đánh giá họ và chuẩn bị thay thế họ.
