Thân thể là tiếng nói đa hiệu, thị giác tiếp nhận h́nh ảnh cơ thể qua cái nh́n đa dạng. Từ thời thượng cổ Hy Lạp đến hôm nay, dọc theo lịch sử nhân loại, thể xác như một biểu tượng, chuyên chở những quan niệm thẩm mỹ, tư tưởng, cảm nghĩ, văn minh của một thời. Bao bọc bởi một làn da diện tích nhỏ hơn hai thước vuông, bộ máy vận chuyển hơn 200 chiếc xương và 650 bắp thịt, bằng những cử động phát minh ra nghệ thuật tạo h́nh, truyền cảm ư nghĩ, thái độ, quan điểm. Im lặng, bất động. Vận chuyển toàn thân hay một phần. Tất cả gợi ư, gợi h́nh. Không có ngôn ngữ mà phát ra tín hiệu.
Sử dụng thân xác vào thể dục, con người thăng tiến giá trị cuộc sống của
ḿnh. Trước tiên tính ưu việt của mỗi người chưa cần so sánh với người khác, nó
tự thắng những giới hạn về thể lực, thắng sự tŕ trệ của bản thân. Con người có
quyền phát triển những khả năng thể xác, tinh thần trong sự trau dồi thể dục và
thể thao, tăng thêm giá trị bản thân, góp phần vào sự thăng tiến chung của nhân
loại. Thế nhưng những cách thức luyện tập thân thể ấy lại làm nẩy nở thêm giá
trị nhân bản và xă hội.
Ra khỏi biên giới của làn da, thể xác giao tiếp với đồng loại và ngoại thể,
con người thể thao phải đối phó, t́m cho được chiến thắng. Thua một bàn không
chỉ là thất bại mà là vết thương. Lực sĩ nổi danh trở thành anh hùng. Nhu cầu
tấn công tất thắng là điều kiện tiên quyết. Thử thách đa dạng, đa diện. Tấn công
ǵ, tấn công ai: thời gian, khoảng cách xa gần, cơ khí, trọng lượng, thời tiết,
gió mưa, người khác, nước khác, động vật …
- Với một chiều dài nhất định, thời gian là đối thủ, cần mau hơn, nhanh hơn. Xe
đạp, xe hơi, cặp gị, tốc độ là đồng chí, cơ khí là đồng minh. Con người có lúc
thắng cuộc, có khi bị thương, thiệt mạng, như Gilles Villeneuve trên ṿng đua
F1.
- Lúc không gian là đối thủ, 100 thước, 42 cây số, phải cao hơn, dài hơn.
- Thời tiết, gió mưa quy định chiến thuật, sự bền bỉ, b́nh tĩnh, can đảm làm
thành yếu tố thắng cuộc.
- Khi đơn độc một ḿnh, ư chí quyết định cho thành quả. Nadia Coumanecci uốn
ḿnh vượn trên đà ngang thế vận 1976 là một công tŕnh tôi luyện ḿnh thắng
ḿnh, không có đối thủ trực diện.
- Với người khác, đối tượng trước mặt, phải đấm trúng, vật ngă. Trước động vật
như trong đấu ḅ, người lực sĩ khiêu khích, chọc giận súc vật, chiến thắng của
anh ta đồng nghĩa với chiến thắng của con người.
- Đứng chung trong một đội, cùng nhau hạ đối thủ qua trung gian trái bóng tṛn,
qua mái chèo. Vật dụng môi giới tượng trưng cho đấu thủ; phải điều khiển trái
banh khéo léo, phải chèo mạnh hơn, nhanh hơn.
Tựu trung ở trong thể thao, người lực sĩ phải vận dụng các tác động cơ thể,
có lúc nhanh hơn lư trí, vượt hơn ước lượng, suy nghĩ đi sau phản xạ.
Vào trong thao trường, người lực sĩ gặp thành phần thứ ba. Họ là khán giả,
là chứng nhân các buổi tŕnh diễn. Nhưng họ không bàng quan, nhóm này làm chứng
cho một bên, nhóm kia cổ vơ cho đối nghịch. Họ đam mê, ḥ hét, ca hát, tay chân
vùng vẫy. Tuy nhiên khán giả tại thao trường cũng như trước màn ảnh nhỏ giữ một
vai tṛ quan yếu cho sự sống c̣n của thể thao, cả về tài chánh và phẩm chất.
Ra ngoài thao trường, phải kể đến vai tṛ xă hội của thể thao. Thường công chúng
chỉ nghĩ đến tính cách giải trí, trong khi thể thao là phương tiện giáo dục, là
cách thế con người tham gia vào xă hội. Thể thao từ bản chất phổ cập đến đại
chúng, thiết lập ư thức tôn trọng các quy luật, tạo ra ḷng tự trọng và tương
kính tha nhân. Kích thước giáo dục của thể thao đặc biệt dành cho những người
chưa biết tôn trọng những tiêu chuẩn của đồng loại, nó là bước đầu để những
người trẻ bước vào luật lệ của xă hội.
Đằng sau thao trường là một hệ thống phức tạp, ở đấy các tổ chức, cơ quan truyền
thông, chính thể … giữ một vai tṛ không kém quan trọng. Trong các thế lực này
phải kể đến các quốc gia lợi dụng thế vận hội cho mục tiêu chính trị. Trong tiến
tŕnh chuẩn bị thế vận hội 2008, Trung quốc thiết kế nhằm biểu dương những ưu
điểm chính trị và kinh tế, huy động các nguồn lực, lập chiến dịch qui mô thu hút
sự đầu tư nước ngoài vào các cơ sở thế vận, xây cất 19 địa điểm mới cho các cuộc
tranh tài. Đối phó với cơn ác mộng ngoại giao và những bất cập nghiêm trọng của
chế độ hiện tại, đă thấy xuất hiện một chủ nghĩa dân tộc Đại Hán trong giới
trung lưu tại lục địa Trung quốc và ở hải ngoại, họ tổ chức phản biểu t́nh, phát
động hàng triệu bài viết chống phong trào dân chủ tự do quốc tế trên báo chí và
mạng lưới toàn cầu. Nào có khác Hitler với chủ nghĩa ưu việt của dân tộc Nhật
Nhĩ Man trong thế vận 1936. Thế hệ thứ năm của giới lănh đạo cộng sản Trung quốc,
những Phó Chủ tịch Tiếp Cận B́nh và Phó Thủ tướng Lư Khắc Cường …, khi lên nắm
quyền vào năm 2012, liệu sẽ lănh những hậu quả nào?
Suốt chiều dài lịch sử thể vận, từ 1222 trước công nguyên, khi Hercules thiết
lập vận động trường Olympia, qua thể vận đầu tiên (-776) tại miền nam Hy Lạp đến
nay, con người lực sĩ lúc nào cũng là trung tâm các cuộc tŕnh diễn thể thao. Cơ
thể trong một con người biết luyện tập và suy nghĩ lập thành một nền thể thao
nhân bản trong xă hội loài người luôn luôn tiến bộ. Như hiến chương thế vận
viết: Phong trào thế vận là một triết lư về cuộc sống, triển khai và kết hợp
những đức tính của cơ thể, ư chí và tinh thần trong môt con người toàn diện.
Trong ư nghĩ này, Truyền Thông kỳ này mang chủ đề Thế Vận, tŕnh bày bản
chất thể thao qua lịch sử, những biến cố cần ghi lại. Từ Uyên và Dương Tâm Chí
ghi lại lịch sử thế vận, các kỷ lục điền kinh, nhắc đến h́nh ảnh bóng tṛn thế
giới và ở Việt Nam trước 1975, cũng như đề cập tới những phương pháp tăng lực
phi pháp trong thể thao. Vũ Ngọc Hiến sưu tầm những h́nh ảnh và huy hiệu thế vận
từ 1896 đến nay, đặc biệt h́nh ảnh hai cầu thủ nổi danh Tam Lang, Phạm Văn Rạng
vang bóng một thời trên sân Tao đàn và sân Cộng ḥa thuở trước.
Truyền Thông được phong phú thêm nhờ sự cộng tác của giáo sư Bùi Xuân Quang,
giảng dậy khoa bang giao quốc tế ở Đại học Paris X-Nanterre tại Pháp. Giáo sư
chủ trương nhóm nghiên cứu Á châu (Groupe de Recherche sur l’Asie, GREASIE) từ
30 năm nay, ông đă từng viết cho Truyền Thông trong các số 4 về thể thao & bang
giao quốc tế, số 9 về toàn cầu hóa. Ông là tác gỉa cuốn L’Asie en guerre
1945-1990 (FEDN/La Documentation francaise, 1990) và La Troisième Guerre
d’Indochine 1975-1999 (L’Harmattan 2000) và nhiều bài viết trên báo chí tại Pháp.
Nhóm nghiên cứu Á châu GREASIE đă tŕnh bày thế vận hội dưới nhăn quan chiến
lược chính trị địa dư toàn cầu. Những bài khảo cứu dầy công phu và giá trị.
30-7-2008
