Mùa Thu 2006 Số 21  Automme 2006 N° 21

Chủ đề: Văn thơ người Việt trên đất tự do, kỳ 1

Hoa Kỳ, Gia Nă Đại, Pháp và Úc chắc chắn là những vùng đất trên đó Tự Do Sáng Tác được bảo đảm. Ngoài ba chục năm qua, người Việt Nam sinh sống trên những vùng đất tự do đó vẫn viết văn làm thơ. Văn thơ đó xin gọi là Văn Thơ Người Việt Trên Đất Tự Do. Truyền Thông số 21 kỳ này tuyển chọn một số tác phẩm trong ḍng văn học mới này và tŕnh bày thành hai phần:  một là sáng tác, hai là thử nghiệm khai phóng.

Chữ kỳ 1 trong chủ đề bày tỏ ước vọng của Truyền Thông  tiếp tục nối tác giả với người đọc văn thơ Việt trên đất tự do trong tương lai.

Phần sáng tác mở đầu bằng bài Chó Với Người của Diệu Tâm. Tác giả viết tự thuật nhưng đọc hết truyện người đọc tự hỏi phải chăng là tác giả đă nói tới cái cộng nghiệp của những người trong truyện qua một cuộc bể dâu. Điểm mới là tác giả đă đặt trong cộng nghiệp đó chú bạn bốn chân của người, khiến người đọc không khỏi nhớ tới Derrida  và tự hỏi rằng nếu có thể nói được thành lời th́ chú bạn bốn chân của người sẽ nói ǵ. Tiếp tới là bài của Khải Minh Việt ~~Văn ? Mỹ. Với một h́nh thức mới Khải Minh tŕnh bày với người đọc một vấn đề về sáng tác trên đất tự do: Văn chương ~~liệu có giúp tư duy thông qua những giới hạn của thời thế, quy định của chữ nghĩa, quán tính của trường phái, hấp lực của người đọc, độc đoán của người viết? Người đọc mỗi người góp cùng tác giả một câu trả lời. Đỗ Quyên trích vài trang trong một cuốn truyện dài cho người đọc thấy cái giằng xé giữa tự chủ thân thể của người mẹ và quyền sống của phôi thai: một vấn đề nan giải gây sôi động trên chính trường cũng như trong tôn giáo. Đặng Đ́nh Túy, lấy khung cảnh Lưu Nguyễn từ Thiên Thai trở về quê hương trong cảnh huống hoàn cầu hóa của thế kỷ XXI này để nhận ra rằng muốn tới cơi an nhiên, sống theo Trang Tử vẫn là thượng sách. Hoài Vân kể lại một phiên trực đêm giao thừa tại một bệnh viện ở Paris, để gợi cho độc giả  hồi ức những năm cuối thập niên 1960 với cao trào Flower Power của đám người hippies ở vùng San Francisco dùng khẩu hiệu Make Love Not War để chống cuộc chiến trên đất Việt, nhưng tiếng súng trong truyện là tiếng súng tại vùng Cận Đông đang đe dọa cả thế giới. Viết bằng tiếng Pháp hay bằng tiếng Việt, splendeurs du soir, une étoile, lời ca dao, thơ văn Pha Lê như một cánh thuyền lan, không ràng không buộc với một bến, mà người lèo lái cũng chưa muốn ghé bến. Đọc Pha Lê người đọc không khỏi nhớ tới bài Tống Từ Biện Tăng Tử của Tân Khí Tật.

Phần khai phóng là công tŕnh của nhiều tác giả, Đức Thuần, Trịnh Thanh Thủy, Phương Tôn, Tôn Thất Phương, Hoàng Tường Anh, Thận Nhiên, Lilliane Nguyên. Ḍng văn học này là ḍng văn học hypertext, quá mới lạ với nhiều độc giả, nhưng không xa lạ với lớp trẻ đang theo học tại các trường tiểu học ở những vùng đất tự do.  Ḍng văn học hypertext là ḍng văn học dùng kỹ thuật của máy vi tính. Người sáng tác theo kỹ thuật này không phải tất cả là những người chuộng lạ, và cũng không phải là những kẻ muốn mua sẵn một sinh phần trong văn học sử, nhưng là những người tự tin đi t́m một biên giới mới cho khả năng truyền cảm của ngôn ngữ, những người vẫn tiếp tục thiên chức của Thượng Đế trao cho Adam quyền đặt tên cho cây cỏ chim muông mà Người tạo ra làm vui cho Adam. Xưa đă có người diễu thơ mới của Tản Đà, của Hàn Mặc Tử, của Thanh Tâm Tuyền, nay cả ba nhà thơ này là những tên tuổi c̣n tồn tại măi măi với văn học Việt Nam. 

Biết đâu rồi sẽ có những tên tuổi mới trong ḍng thơ hypertext.

Văn học Hypertext