TT Thủy: Tại sao lại gọi là Fictitious Reading?. Nếu phải dựa trên các sáng tác của người khác mà viết th́ FR bị rơi vào trường hợp là phải có bột mới gột nên hồ. Phải trông vào sáng tác của người khác mới sáng tác được. Vậy th́ nó có vẻ giống lối thơ nhặt chữ từ các quảng cáo hay các mẫu tin để làm của Uyên Nguyên. Nó sẽ rơi vào thế bị động ? Tại sao ta không cứ sáng tác FR,.... cần ǵ phải đi lấy ư hay từ trong mấy sáng tác của người khác ?
Phương Tôn: Vâng, thoạt nh́n FR có mang tính bị động v́ nó phải phụ thuộc vào "Tác Phẩm có sẵn". Tạm thời có 2 cách để tranh luận về "Tác Phẩm có sẵn":
1) cuộc sống hàng ngày của chúng ta đă là một tác phẩm có sẵn.
2) các tác phẩm văn học, nghệ thuật nói chung.
Như vậy không hẳn phải có tác phẩm của người viết mới dùng FR được!
Với các dữ kiện của cuộc sống hay các dữ kiện trong các tác phẩm người ĐỌC đọc các dữ kiện này qua cách nh́n một cách logic hợp với óc tưởng tượng của ḿnh để đưa các dữ kiện đó về một góc nh́n KHÁC của riêng ḿnh. Bằng cách ĐỌC như vậy người đọc không c̣n bi. THU. ĐỘNG khi nhận lấy các thông tin và dữ kiện. Điều này ngược với cách đọc thường thấy ở những người đọc mà khi đọc người đọc đó chỉ là một cái máy scanner để scan information.
Sự lười nhác dùng tính logic và óc tưởng tượng trong cách đọc đă đưa người đọc vào thế BI. ĐỘNG; cho nên những trường hợp "phản xạ không điều kiện" với những thông tin và dữ kiện qua cuộc sống hang ngày và các tác phẩm xảy ra đối với những người này thường đến mức họ không hề nhận ra điều đó.
Có điều hơi lạ là tại sao khi người ta nói đến tên các cách viết như: lăng mạn, ảo tưởng, hiện thực, tự nhiên, tân h́nh thức, structuralism, v.v.. là người đọc lien tưởng đến ngay nội dung, cách viết của những loại này liền nhưng khi đọc đến Fictitious Reading th́ lại không hề để ư xem tại sao thể loại này lại được gọi là "Reading" mà không là "Writing" ? Hiện tượng phản xạ không điều kiện ? Nếu là một người đọc "có tŕnh độ và/hay kinh nghiệm" việc đầu tiên khi tiếp xúc với một thể loại mới anh ta sẽ t́m hiểu tại sao thể loại này được gọi như vậy (điều căn bản này có dạy trong chương tŕnh văn chương ở các trường Đại Học). Nếu để ư ta sẽ thấy ngay mỗi thể loại đều mang một cái tên ít nhiều phản ảnh tính chất của nó. Tương tự như vậy FR là một thể loại focus vào "cách đọc" (Reading) và "extracts information" từ các tác phẩm/cuộc sống. Như vậy nếu không có các "tác phẩm có sẳn" th́ lấy đâu ra information để READ ? Khi câu hỏi được đưa ra là cứ sáng tác Fictitious READING không cần tác phẩm có sẵn, th́ câu trả lời qủa thật không biết phải như thế nào! cũng giống như nói: "chúng ta hăy nấu cháo gà nhưng đừng dùng gà!":
TT Thủy: FR có vẻ mâu thuẫn và đi ngược lại lối sáng tác hiện tại của một số văn thi sĩ hiện nay là luôn đi t́m cái mới, tránh lập lại, tránh đi vào vết xe của người khác, tránh dùng những ngôn từ hay ư tưởng người khác như giả dụ câu “ hương tóc truy t́m vai thất tung” của Du Tử Lê, khi có người dùng th́ các thi văn sĩ mặc nhiên nói “Ồ câu đó của Du Tử Lê “... đă bị lạm dụng quá nhiều rồi. Do đó nếu FR dùng một chữ hay ư tưởng nào đó của một người khác, FR dễ bị chỉ trích và mang tiếng “ đạo văn, đạo thơ hay đạo ư" ?
Khi Thủy viết FR, Thủy dùng ư của ngày 911 và một ư nhỏ “ bay lên “ từ bài thơ của Thận Nhiên, c̣n những điều khác th́ kết hợp từ những ǵ ḿnh đọc và nghĩ ra rồi viết chứ không có lấy từ hay ư của các bài khác, ḿnh co’ thể vay mượn nhưng vay mượn một cách khéo léo và ẩn dấu là hơn.
Phương Tôn: Khi nói đến các "văn thi sĩ hiện nay" là Thủy muốn đề cập đến văn thi sĩ Việt Nam nói riêng hay là văn thi sĩ Thế Giới nói chung ?
Đi t́m CÁI MỚI trong Văn Chương là đi t́m cái Không Tưởng! Đi t́m cái KHÁC là sư. khả thi. Tất cả mọi ư niệm liên quan đến cuộc sống đă được viết đi, viết lại,lập đi lập lại trong văn chương cho đến nỗi khi đọc một câu thơ, một ư văn người đọc luôn có cảm giác là ḿnh đă đọc, nghe, thấy những ư này ở đâu đó. Điều duy nhất mà người đọc cảm thấy câu thơ đó hay, đoạn văn đó xuất sắc đó là nhờ cách tŕnh bày, diễn đạt của người viết. Người viết lấy những ư này ở đâu ra nếu không phải là qua qúa tŕnh sống, đọc và hấp thụ từ các nền văn hóa, giáo dục và diễn đạt chúng qua cách ĐỌC/NH̀N và CẢM NHẬN của RIÊNG ḿnh ? Như vậy những ư người viết đó viết ra có phải là ư GỐC không ? Chắc chắn là không và THƯỜNG cũng không ai biết NGUỒN GỐC của chúng từ đâu bởi thường chúng được biến dạng qua cách tŕnh bày của từng người viết.
Như vậy có ĐẠO VĂN hay không khi ta "lấy/mượn" những ư đó ?
Sẽ là ĐẠO VĂN nếu ta chỉ biết "vay mượn một cách khéo léo và ẩn giấu" bởi v́ cho dù ta có che đậy chúng khéo léo đến đâu nhưng dưới con mắt của người đọc có kinh nghiệm họ sẽ khám phá ra ngay cái "khéo léo" của ḿnh.
Sẽ KHÔNG là ĐẠO VĂN nếu khi đọc ta biết vận dụng sự tưởng tượng để tương quan đưa những ư ta đọc về một góc nh́n KHÁC của riêng ḿnh (mỗi người có một sự phán đoán riêng, cảm nhận riêng và background riêng). Chính những cái RIÊNG này qua cách tŕnh bày/diễn đạt riêng của người đọc sẽ làm cho những ư đó mang một màu sắc RIÊNG và KHÁC với ư người viết tŕnh bày qua tác phẩm của họ. Câu: "Hương tóc truy t́m vai thất tung" không mang một ư nghĩa MỚI trong ḍng văn học Việt Nam lẫn thế giới nhưng nó giới thiệu đến cho người đọc một GÓC NH̀N KHÁC về "hương", "tóc" và "vai" và chính cái KHÁC này mang lại cái hay của câu thơ. Nếu đem tất cả các tác phẩm văn chương bỏ vào trong một software và search for "hương tóc vai" ta sẽ có hàng ngàn results về những điều này được viết trước và sau Du Tư? Lê. Mỗi result sẽ tŕnh đến cho ta một góc nh́n khác, một cách diễn tả khác về "hương", "tóc" và "vai".
Cho nên khi đọc người đọc bắt gặp một câu nào đó do một người khác với người ḿnh đọc viết th́ sẽ có hai trường hợp xảy ra:
trường hợp 1: sự bất tài hay non nớt của người viết nếu dùng câu này không diễn tả được một góc nh́n KHÁC về nó và dẫn tới sư. ĐẠO VĂN.
trường hợp 2: sự non nớt/thiếu tŕnh độ/thiếu kinh nghiệm trong cách đọc của người đọc nếu người đọc không thấy được cái nh́n KHÁC (có) của người viết về nó dẫn đdến sư. BI. ĐỘNG.
ĐẠO VĂN hay KHÔNG ĐẠO VĂN c̣n tùy thuộc vào tŕnh độ của kẻ đọc và người viết!
TT Thủy: Ư niệm tương tác của độc giả đây là điểm mạnh của FR, v́ tính fiction của nó, nó sẽ dẫn độc giả tới chỗ tư. họ suy nghĩ theo lối riêng của họ th́ ngườI viết phải có cái khéo léo đưa người đọc ra khỏi phạm trù chủ động của người viết. Đây là cái khó, của người viết, phải viết sao cho người đọc triển khai được trí tưởng tượng của họ theo lối riêng của họ, Thủy nghĩ điều này không phải người viết nào cũng làm được. Bài viết của Phương, Thủy đọc thử mà h́nh như cũng không t́m ra được lối suy nghĩ riêng mà chỉ thấy ḿnh đọc một cách thụ động v́ có quá nhiều chi tiết, quá nhiều nhân vật thẩy vào trong một đoản khúc, người đọc nội chạy theo để hiểu và thẩm thấu những ǵ người viết muốn viết đă nhọc lắm rồi, c̣n th́ giờ đâu nghĩ thêm nữa ?
Phương Tôn: Vậy câu hỏi được đặt ra ở đây là “Ai làđộc giả của FR ?”. Thật ra thay v́ nói "độc giả" phải gọi là "người thử nghiệm" mới đúng v́ FR chưa có lư thuyết. FR được thử nghiệm bởi những người giảng dạy và 1 vài sinh viên chuyên ngành Văn Chương cho nên họ nắm khá vững về kỹ thuật viết lẫn lối sáng tạo trong suy nghĩ.
Đọc và phân tích gần như là điều bắt buộc phải làm hàng ngày đối với những người này cho nên qủa thật đoạn viết của Phương cũng không có ǵ là rối rắm trong vỏn vẹn chưa đầy hai trang. Và nếu người đọc chưa đọc hết hai trang đó đă chạy rồi th́ cái chủ ư của Phương coi như bỏ khi Phương đă cố ư note "dựa trên những dữ kiện của...". Bởi có ṭ ṃ và t́m những ư Phương lấy từ đâu ra và chúng khác với ư của người viết kia ở góc độ nào th́ người đọc mới thấy được cách ĐỌC FR khác với những cách VIẾT khác ở chỗ nào! Có lẽ cách viết của Phương c̣n non nớt cho nên chưa đem đến cho người đọc "giá trị giải trí" chăng!?
