Trước khi bàn tới vấn đề tế nhị này tưởng cũng nên t́m hiểu qua định nghĩa danh từ "Truyền thông đại chúng" hay nói tắt là Truyền thông.
Truyền thông có nghĩa rộng là dùng một phương tiện để truyền đi một tin tức hay một thông điệp và như vậy truyền thông phải có cơ quan tạo tin và cơ quan truyền tin.
Phương tiện truyền tin đi có thể là một lời nói, một bức thư, một lần điện thoại.
Nhưng sau này nhờ kỹ thuật mới, ta hiểu Truyền thông đại chúng là một phương thức chuyển đạt một vấn đề, một tư tưởng qua báo chí và sách hay bích chương đến một khối độc giả, dùng truyền thanh để liên lạc với thính giả, dùng điện ảnh và truyền h́nh tới khán giả hay mới đây dùng hệ thống internet để những người có máy vi tính có thể móc nối vào một mạng lưới.
Phương tiện truyền thông ngày nay vô cùng đa diện và gây ảnh hưởng rất nhiều trên mọi từng lớp nhân dân.
Khởi đi chỉ là những tin đồn hay tin truyền khẩu. Khi phát minh ra chữ viết các phương tiện truyền thông qua chữ viết xuất hiện và phổ biến tới giới trí thức hơn, và sau khi ngành ấn loát phát triển, từng loại sách báo ra đời và việc truyền thông càng mở rộng hơn. Đến khi phát minh ra được đài phát thanh và điện ảnh rồi truyền h́nh, ảnh hưởng của truyền thông trở nên quan trọng v́ nhờ tai nghe mắt thấy những câu chuyện hay những h́nh ảnh từ đủ mọi phương tới và không cần học vấn cao thâm, độc giả, thính giả và khán giả tất cả mọi tầng lớp nhân dân đều được các phương tiện truyền thông chiếu cố.
Nếu các phương tiện truyền thông chỉ giới hạn vào việc thông tin xác thực thuần túy, ngành truyền thông vô cùng đáng quí v́ một mặt đem lại những sự thực mặt khác đóng góp vào việc mở mang dân trí , nhưng mặt trái của truyền thông cũng rất đáng trách.
Để trả thù một vài cá nhân, đă có người tung ra những tin đồn thất thiệt rồi một đồn mười, mười đồn trăm tin đồn đă tạo nên nguồn tin đáng sợ nhiều khi làm sụp đổ uy tín cá nhân hay gây ra đổ vỡ cả một tập thể. Ông thị trưởng Québec City mới đây đả khổ tâm về những tin đồn ông liên hệ tới hệ thống măi dâm với gái vị thành niên khiến ông phải đặt vấn đề tín nhiệm chức vụ để đối phó với những tin đồn ác độc này. Trong một cuộc đấu cờ hay tranh giải thể thao một người thua có thể nóng nảy gơ mạnh quân cờ hay đôi khi liệng cây vợt vậy mà đôi khi bị kẻ gây ác ư tung tin người thua này cầm bàn cờ hay cầm vợt đập người thắng cuộc, rồi đồn qua đồn lại trở thành kẻ thô lỗ hành hung, và động trời hơn nữa cho rằng cộng đồng xă hội này đều thành kẻ du đăng .
Sau những tin đồn, tiếp đến những thư tín hay sách báo cũng là phương tiện thông tin.
Những lá thư có kư tên hay những sách báo nêu rơ tên tác giả nhiều khi không tạo nên sự đồng ư của những người không chia sẻ ư kiến nhưng cũng là những tài liệu có giá trị. Trái lại cũng có nhiều kẻ tung ra những thơ nặc danh để ném đá dấu tay mong làm mất uy tín người ḿnh không ưa. Phương pháp đáng khinh này tiếc thay lại được nhiều vị mệnh danh là khoa bảng sử dụng, ngay tại Hạ viện Pháp, và khiến Thủ tướng Lionel Jospin cũng là nạn nhân. May thay Ông đă trả lời dân biểu R. Muselier ngày 24 tháng 10 năm 2000 rằng các thơ nặc danh ông nhận khá nhiều nhưng chỉ đáng vứt vào thùng rác và người viết nó cũng như người đọc nó đều không đáng kính.
Từ năm 1448 nhờ Gutenberg phát minh ra chữ in rời, kỹ thuật in báo trở thành dễ dàng và báo chí bắt đầu phát triển cho tới ngày nay vẫn là phương tiện truyền thông rộng răi nhất.
Kể từ ngày điện ảnh ra đời do anh em Lumières năm 1895 rồi vô tuyến điện năm 1899 và truyền h́nh do John Logie Baid năm 1925 , truyền thông ngày nay trở thành cửa ngơ mở vào thế giới . Quần chúng thực sự đă học hỏi được nhiều qua các phương tiện này v́ theo dơi được đủ mọi tin tức. Thế giới ngày nay không c̣n thu hẹp và ư định bế quan tỏa cảng, cùng thái độ ngu dân ngày nay không c̣n ai áp dụng được. Ngay cả các nước độc tài dù nhà cầm quyền cố gắng đàn áp và ngăn chặn thông tin nhưng tin tức vẩn lọt ra ngoài. Truyền thông đại chúng vẫn là những phương tiện nhằm Thông tin, Giải trí, Giáo dục và tạo Dư luận quần chúng.
Tuy nhiên để phát triển , các phương tiện truyền thông dùng để mở cửa vào thế giới rất cần các nguồn tài trợ.
Đối với tất cả các phương tiện như báo chí , bích chương , ấn phẩm , tài chánh trông vào mức độ tiền bán sản phẩm và tiền quảng cáo.
Nhưng với truyền h́nh nguồn tài trợ khác hẳn. Dĩ nhiên muốn coi truyền h́nh người hưởng thụ phải mua máy thu h́nh nhưng tiền mua máy không trực tiếp chạy vào các đài của tư nhân. Do đó ngoại trừ đài của chính phủ có ngân khoản rơ rệt và ít phải lo đi t́m các nguồn tài trợ khác, các đài của tư nhân phải t́m cách kiếm tiền. Muốn vậy một mặt phải tăng gia quảng cáo, mặt khác phải t́m kiếm những chương tŕnh đặc biệt để thu hút khán thính giả. Số người sử dụng càng cao ( côte d'écoute) càng có nhiều quảng cáo, nên chương tŕnh phong phú nhất hiện tại là thể thao và các phim ảnh và tài liệu, đứng đắn càng tốt, nếu không phải đánh vào thị hiếu của quần chúng. Và từ đó các chương tŕnh đặc biệt ra đời. Máu rơi, dâm tính, bạo hành, phóng sự đầy rẫy trên màn ảnh nhỏ và gây ảnh hưởng không ít.
Các phóng sự liên quan tới đời công hay đời tư của các nhân vật nổi tiếng trở nên ăn khách. Các chi tiết về hoàng gia Anh quốc và công nương Diana tràn lan từ Anh qua toàn thế giới. Mới đây cuốn phim tài liệu của Jean Claude Labrecque " À hauteur d'homme " diễn tả tính t́nh của Bernard Landry đă khiến dư luận sôi nổi và cuộc đời chính trị của Bernard Landry có lẽ từ nay chấm dứt.
Phim ảnh chiếu trên truyền h́nh qua các xảo thuật mô tả những cảnh chiếm phi cơ để khủng bố đă được chính nhóm khủng bố Hồi giáo dựa theo đó để thực hiện biến cố ngày 11-09- 2001. Các cuộc trả đũa của Hoa Kỳ tại A phú Hăn và Irak được tường thuật khéo léo cũng không ít th́ nhiều do tài dàn cảnh và diễn xuất qua xảo thuật của truyền h́nh. Ta nhận thấy h́nh ảnh cũng như b́nh luận tin tức khác hẳn nhau khi hai đài France 2 và CNN cùng khai thác một đề tài. Cuộc giải cứu nữ binh nhất Jessica Lynch khỏi một bịnh viện địch đúng là phim ảnh đạo diễn qua truyền h́nh pha trộn cả sự thực và giả tưởng. Truyền h́nh đă mê hoặc khán thính giả, và khi mê truyền h́nh rồi phải bước vào giai đoạn phải trả tiền mới có dịp coi các chương tŕnh đặc biệt tŕnh bày qua câble hoặc pay per view và qua hệ thống vệ tinh.
Nhận thấy truyền thông là một phương tiện vô giá, các nhà đại tư bản và các đại công ty đua đầu tư mạnh mẽ vào các phương tiện này để chiếm thị trường.
Phải tùy thuộc vào nguồn tài trợ đến từ quảng cáo của các đại công ty, do tiền đôi khi của xă hội đen hoặc của các nhóm tư bản, truyền thông có thể đă mất tính cách vô tư ban đầu và ta nên đặt câu hỏi: Ảnh hưởng của truyền thông ngày nay trên đại chúng ra sao? nhất là trên nhiệm vụ tạo nên dư luận quần chúng.
Chắc chắn truyền thông có ảnh hưởng quan trọng trên dư luận quần chúng. Ban đầu truyền thông phục vụ quần chúng trên phương diện thông tin rồi nhằm nhiệm vụ tŕnh bày dân ư và tranh đấu chống mọi quyền lực khác mỗi khi nhận thấy bị áp chế , nhưng ngày nay dư luận quần chúng không c̣n xuất hiện từ quần chúng mà h́nh như được truyền thông tạo dựng. Theo Ryszard Kapuscinsky thông tin ngày nay không c̣n là sự thực mà là một món hàng, điều cần nhất là bán được ( Trong bài: Les médias reflètent-ils la réalité du monde Le Monde diplomatique Mai-Juin 2002.
Dư luận quần chúng được tạo nên qua các ư kiến được quần chúng chấp nhận.
Cần xác định lại thế nào là ư kiến. Theo Dominique Reinie của viện Institut d'Etudes Politiques hay Sciences politiques( Pháp) ư kiến chỉ là một nhận định chủ quan của cá nhân đôi khi phản ảnh nét tự kiêu của chính ḿnh và chắc chắn vị kỷ. C̣n quần chúng dĩ nhiên là một khối đông hơn, nhưng " ư kiến quần chúng" lại có ba nguồn gốc: trước tiên là ư kiến chung của một nhóm, sau đó trở thành đồng thuận khi thảo luận với vài nhóm khác và được sửa đổi đôi chút trở thành nguồn thứ hai ,và nguồn gốc thứ ba có khi lại là một ư kiến được đem ra trưng cầu hay quảng bá và khi được một số đông chấp nhận, sẽ trở thành " ư kiến hay dư luận quần chúng".
Như vậy dư luận quần chúng hoàn toàn không có mà chỉ được tạo dựng nên bởi một nhóm có ít nhiều uy thế. Để chơi tṛ dân chủ, nhóm có uy thế hay ưu thế này lập ra những cuộc thăm ḍ dư luận. Thăm ḍ dư luận có khách quan không?
C̣n tùy thời gian và tùy câu hỏi. Nhân dân hay quần chúng luôn luôn dễ bị khích động và dễ bị lôi cuốn vào yếu tố hăng say và đam mê. Các nhà chính trị cũng như các giới nắm tài chánh kinh tế nắm rơ yếu tố tâm lư này và dùng thăm ḍ dân ư với những câu hỏi khéo léo để hướng dẫn dư luận và đưa quần chúng vào mê hồn trận.
Và truyền thông với những kỹ thuật của kư giả, của phóng viên, của ngôn ngữ và của h́nh ảnh sẽ làm công việc vừa thăm ḍ dư luận vừa hướng dẫn dư luận dễ dàng hơn các viện chuyên thăm ḍ ư kiến như CROP, HARRIS, LÉGER . v.v. Chuyên viên báo chí, truyền thanh, truyền h́nh gần gũi đủ mọi tầng lớp nhân dân nên dễ lựa chọn mục tiêu để thăm ḍ ư kiến.
Dù không hoàn toàn đáng tin nhưng kết quả các cuộc thăm ḍ ư kiến trước mọi cuộc tuyển cử bao giờ cũng đưa ra kết quả gần đúng với kết quả bàu cử. Vậy thăm ḍ ư kiến cho biết ư kiến đích thực của quần chúng , hay nhằm hướng dẫn quần chúng theo ư kiến mà truyền thông mong muốn. Câu hỏi này thực khó trả lời.
Và v́ vậy vai tṛ của truyền thông vô cùng quan trọng.
Hai trường phái nhận định về ảnh hưởng của truyền thông.
Trường phái bi quan nghĩ rằng dựa theo trí năng ảnh hưởng của truyền thông quá mạnh. Họ nghĩ rằng ảnh hưởng của truyền thông quá trực tiếp giống như hệ thống truyền tin một chiều, và do đó gây ảnh hưởng trên mọi suy nghĩ và hành động của quần chúng. Họ dẫn chứng qua sức mạnh của tác dụng tuyên truyền của truyền thông quốc doanh của các nước độc tài tuy nghĩ rằng tại các nước dân chủ ảnh hưởng này không tuyệt đối, nhưng cũng vô cùng hữu hiệu khi truyền thông bị kinh tế chi phối.
Trường phái thứ hai không bi quan như vậy dựa theo kinh nghiệm và nghĩ rằng người đọc cũng như người nghe đều có căn bản ư thức riêng tư của họ và có thể phân biệt được chân giả, tuy nhiên khi hầu hết mọi phương tiện truyền thông đều liên hệ nhiều tới sức mạnh kinh tế, ư kiến của quần chúng dần dần cũng vẫn bị truyền thông hướng dẫn.
Và hầu như cả hai trường phái đều công nhận nhờ các cuộc thăm ḍ dư luận các người viết báo trở nên các nhà lănh đạo dư luận ( C. Sokolsky trong bài Peut -on faire confiance aux sondages ) . Và mặc dầu các nhà chính trị trước mỗi kỳ bàu cử đều tuyên bố không tin vào thăm ḍ dư luận và kết quả tuyển cử chứng minh ư kiến thực sự của quần chúng nhưng trên thực tế theo dơi các cuộc thăm ḍ dư luận rất kỹ rồi sửa đổi kế hoạch để phù hợp với dư luận Và dư luận do ai tạo ra nếu không phải là truyền thông?.
Trước ảnh hưởng quan trọng tới dư luận quần chúng như vậy Ông Marshall Mc Luhan, giáo sư môn Truyền thông Đại học Toronto và là một học giả nổi tiếng người Canada đă thốt ra: "Truyền thông từ báo chí tới máy vi tính đă âm mưu thay đổi con người và xă hội"
Nhiều học giả khác lại nhận định Truyền thông nay trở thành Đệ nhất quyền v́ thay đổi hẳn nếp sống con người.
Độc giả của tờ Truyền thông nghĩsao.?.
