Thực chất của Đệ tứ quyền.
Từ Uyên

Tự do ngôn luận qua các phương tiện truyền thông đại chúng ngày nay được coi như quyền thứ tư cạnh ba quyền sẵn có là: Hành pháp, Lập pháp và Tư pháp.
Cũng v́ lẽ đó nên thử t́m hiểu lịch sử cũng như thực chất của Đệ tứ quyền.

Trước hết Quyền lực là ǵ?

Quyền lực là sức mạnh của một cá nhân hay một nhóm nhằm chi phối bắt đa số những người khác tuân theo mệnh lệnh của ḿnh.

Nghĩ tới quyền lực là nghĩ tới quyền chính trị, nhưng không nhất thiết. Trong phạm vi gia đ́nh, xă hội hay nghề nghiệp quyền lực được tạo ra hoặc do luân ly hoặc do kiến thức: cha mẹ có quyền hơn con, thày học có quyền hơn học tṛ, người thày thuốc có quyền hơn bịnh nhân.

Tuy nhiên quyền chính trị bao giờ cũng được coi to lớn hơn cả. Có người nắm quyền chính trị qua quân sự, qua chế độ từ phong kiến, độc tài hay dân chủ, nhưng không sao tránh được những vụ lạm quyền. Do đó Montesqieu năm 1748 đă đề ra phương thức phân quyền. Qua cuốn Esprit des lois mà người Trung Hoa dịch là Vạn pháp tinh lư, ông đă phân ra ba quyền như sau:

Hành pháp phụ trách chính quyền.
Lập pháp nhằm viết nên các đạo luật.
Tư pháp dựa theo luật để xử án.

Ông chưa đề cập tới quyền tự do tư tưởng hay tự do ngôn luận.

Trong phạm vi bài này v́ giới hạn về số trang, chúng tôi không dám thảo luận về việc phân quyền qua tư tưởng của Montesqieu, nhưng ta nhận thấy ba quyền đó dù được phân định cũng luôn luôn giẫm chân lên nhau. Hơn thế nữa dù chấp thuận ba quyền thiêng liêng đó chúng ta thấy tự do tư tưởng khi đó chưa được công nhận và bảo đảm.

Tự do tư tưởng theo ư chúng tôi đă có ngay từ khi trẻ em lọt ḷng mẹ. Tiếng khóc chào đời hay hơi thở đầu tiên đă cho mọi người thấy Ta đă hiện diện và ta có quyền. Tiếng khóc khi đói, nụ cười khi hài ḷng đă ời minh ngay từ khi ra đời tự do tư tưởng đă có dù rất sơ khai.

Lớn lên, từ khi biết nói, tự do tư tưởng bẩm sinh đă mất dần. Bị ép buộc vào hệ thống gia đ́nh, hệ thống giáo dục, hệ thống tôn giáo, hệ thống quyền lực chính trị, con người lớn lên trong mọi trói buộc không c̣n thực sự có tự do tư tưởng và do đó bắt đầu đấu tranh để đ̣i hỏi lại quyền này. Trước khi có văn tự, các chuyện cổ tích trong dân gian, những câu ca dao, các bài sấm truyền đă là một vũ khí đ̣i hỏi tự do tư tưởng và khi phát minh ra văn tự, các sách viết tay đă được lưu truyền. Hiện tượng này đều được nhận thấy cả từ Âu châu và Á châu.

Đến khi phát minh ra nghề in, Trung hoa vào thế kỷ thứ 11 c̣n Âu châu với Gutenber từ năm 1448 sách báo, bích chương bắt đầu được in ra và phổ biến.

Báo chí trên con đường đ̣i tự do ngôn luận

Báo chí ban đầu chưa dám làm công việc đ̣i tự do ngôn luận mà chỉ coi như các công báo loan tin của chính quyền hay đăng những tin về quan hôn tang tế.

Tại Ḥa Lan tờ báo đầu tiên là Les Nouvelles DAnvers ra đời năm 1605, sau đó tại Bâle (Thụy sĩ Les Nouvelles (Đức) Florence ( Ư), London ( Anh) các báo cũng lần lượt ra đời. C̣n tại Nga măi tới 1703 Pierre le Grand mới cho ra đời tờ báo đầu tiên tại St Petesbourg.

Tại Pháp tờ Gazette của Théophraste Renaudot xuất hiện năm 1631 và hoàn toàn chịu ảnh hưởng của vương quyền, tờ này ra hàng tuần và gồm 4 trang rồi 12 trang, ấn hành 1200 số.
Tuy nhiên tờ Gazette mở đường cho các báo sau đó. Tuy nhiên cũng như tờ Gazette phần lớn các báo Pháp thời đó ngả theo chính quyền và rất ít bài về quan điểm.

Voltaire và Diderot cho rằng các loại báo đó không gây ảnh hưởng ǵ trong quần chúng và chỉ đáng coi như loại tương tự như Lá “Lá 

Trận chiến giữa báo chí và chính quyền lại khởi đầu tại Anh quốc sau khi đế quyền được phục hồi năm 1660 và đàn áp báo chí, nhưng báo chí cũng bắt đầu chống trả và nhờ đó Ông Emund Burke, một văn gia đă đặt tên cho báo chí cái tên bất hủ là ĐỆ TỨ QUYỀN năm 1787 sau khi ông đọc Montesqieu và quan sát các cuộc tranh đấu giữa báo chí và đế quyền Anh.

Từ năm 1621 tới 1662 báo chí Anh sống dưới chế độ độc tôn và chịu ảnh hưởng của nội chiến và chỉ được đăng những tin chính thức của đế quyền và cấm đăng các tin quốc ngoại mặc dầu Milton năm 1644 đă lên tiếng bênh vực tự do báo chí.

Tới 1660 báo chí lại bị kiểm duyệt nghiêm ngặt hơn và cấm không được phổ biến các sinh hoạt của quốc hội. Đến 1665 luật kiểm duyệt bị băi bỏ nhưng báo chí luôn luôn bị kiện và bị người của đế quyền nằm vùng phá hoại.

Tuy nhiên năm 1704 Daniel Defoe cho ra đời một tờ báo thiên về tranh luận, ít tin tức nhưng nhiều bài về chính trị.

Tự do ngôn luận

Ban đầu báo chí chỉ giới hạn vào việc thông tin rồi nhằm đạo đạt lên chính quyền những thỉnh nguyện của dân chúng, rồi ngày càng tiến xa hơn trong địa vị trung gian này, v́ vậy cuộc tranh đấu đ̣i hỏi Tự do ngôn luận vô cùng cam go gây cấn.

Tự do ngôn luận không phải đạt được qua một thời gian ngắn. Mặc dầu được khởi đi từ Âu châu qua hiến pháp của Thụy điển năm 1766 cấm giới hạn quyền xuất bản, nhưng tại Mỹ châu các bản hiến pháp của thời gian sau khi dành lại độc lập đă là những văn kiện mở đường cho Tự do ngôn luận. Năm 1776 tiểu bang Virginia đă noi theo gương Thụy điển. Trong mục thứ 12 của Virginia Bill of Rights. luật căn bản của tiểu bang này ấn định không một chánh phủ nào có quyền ngăn cản tự do tư tưởng và tự do báo chí. Sau đó Hiến pháp Hoa kỳ năm 1791 đă ấn định trong tu chính án thứ nhất như sau: Quốc hội không được phép đưa ra một đạo luật nà sau: “ Quốc hội không do ngôn luận và tự do báo chí”.

Tại Pháp việc đ̣i hai quyền tự do tư tưởng và tư do ngôn luận ( nhưng thật ra cũng chỉ là một) do Voltaire và Beaumarchais khởi xướng nhưng phải đợi tới cách mạng 1789 mới bắt đầu phát khởi qua điều 11 của bản tuyên ngôn về quyền con người ngày 26-08- 1789:
"Tự do truyền đạt tư tưởng là quyền quí báu nhất của mọi người: tất cả đều có quyền nói, viết, in một cá?Tự do do miễn là không quá mức ấn định của luật pháp" 

Báo chí Pháp nhờ đó trong 3 năm từ 1789 tới 1782 đă phát triển mạnh mẽ trước quyền lực vừa được công nhận 
qua cách mạng này. Nhưng sau đó Cách mạng nhận thấy bị đe dọa và nhận thấy báo chí là một lực lượng chống đối với quyền lực chính trị nên ngày 10 tháng 08 1782 tự do báo chí bị cấm hẳn, vài nhà báo như Hebert, Camille Desmoulins xuất thân cũng là cách mạng bị tử h́nh, tuy nhiên báo chí vẫn tiếp tục tranh chấp với chính quyền cho tơi khi Bonaparte lên nắm quyền và ông này chuyển báo chí qua phương tiện tuyên truyền cho nhà nước và cấm báo đối lập.

Phải đợi tới năm 1881 khi nền Cộng Ḥa thứ ba thành h́nh, các báo tại Pháp mới đạt được nhiều quyền như ngày nay.

Tại Việt Nam chúng ta trước khi người Pháp tới đô hộ, tự do tư tưởng cũng như những phương tiện truyền thông cũng thịnh hành qua các ca dao, các chuyện cổ tích truyền khẩu, các ấn phẩm kể các chuyện thần thoại, nhằm gián tiếp thực hiện nhiệm vụ tự do tư tưởng và phản đối các quyền lực của vua quan.Tuy nhiên tự do tư tưởng không có phương tiện biểu lộ công khai. Vua quan kiểm soát tất cả và nhân dân chỉ được hiểu biết qua các chiếu dụ.Ngay cả thi cử tuân theo tứ thư, ngũ kinh cũng kèm theo những luật lệ chặt chẽ, không được phạm húy, tôn trọng trường qui, thi Hương bao nhiêu qui luật kiểm soát sĩ tử, thứ hạng hoàn toàn do chánh chủ khảo quyết định, c̣n nếu may mắn hơn, sau khi thi Hội vào Đ́nh thí khi gặp những lời vua hỏi, nếu không đúng ư, đă không đậu cao mà có khi c̣n bị truất hạng xuống dân đen, cách tuột các bằng cấp đă có. Tuy có các quan Ngự Sử đàn hặc những vụ lộng quyền nhưng thực sự dưới thời vua chúa tư tưởng không có tự do và không có cả báo chí. Những người chống đối chỉ có nước đi làm giặc và dùng những bài hịch để đem tư tưởng hiệu triệu nhân dân.

Cho tới khi Pháp tới, tại miền Nam đă có tờ Gia định báo viết bằng quốc ngữ mới la tinh, gốc miền Bắc năm 1890 Nha Kinh lược cho ấn hành tờ Đại Nam Đồng Văn báo bằng Hán tự. Hai báo này chỉ có tính cách một công báo. Sau đó trong Nam, ngoài Bắc bắt đầu có các báo dùng Quốc ngữ gốc La tinh để thông tin và truyền đạt tư tưởng. Sau Đăng cổ tùng báo rồi Đông dương tạp chí , Nam phong ngoài Bắc và Lục tỉnh tân văn trong Nam, các thập niên 30, 40 và 50 báo chí Việt Nam dưới thời Pháp thuộc đă khá trưởng thành dù chịu nhiều áp lực do tịch thu, kiểm duyệt hay tù đầy, các nhà văn nhà báo đă đóng góp nhiều cho văn học và chính trị của Việt Nam.Các tờ Phong Hóa, Ngày Nay, Phụ nữ tân văn đă làm nhiều cuộc cách mạng văn hóa. Nhưng từ khi Cộng Sản thôn tính cả hai phần đất nước các báo chí đều bị kiểm soát chặt chẽ và tư nhân không có quyền ra báo.

Năm 1948 Bản Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền ra đời qua điều 19 và khẳng định quyền Tự do ngôn luận, Tự do tín ngưỡng, Tự do tư tưởng như những quyền căn bản nhất của con người, nhờ đó tự do truyền thông đă phát triển vô cùng mạnh mẽ.

Làng báo từ nay đă được Liên Hiệp Quốc bảo vệ, và từ nay trên bất cứ một bản hiến pháp của mọi nước đều có điều khoản cho phép tự do ngôn luận hay nói rộng hơn Tự do truyền thông. Báo chí trên thực tế đă có một quyền lực thực sự dù quyền này không thấy được ấn định trong bất cứ một bản hiến pháp nước này Tuy nhiên Đệ tứ quyền đă ra đời và nhiều giới mặc nhiên công nhận quyền này như một Đ ?Đối trọng? với ba quyền sẵn có và theo học giả người Canada Marshall Mac Luhan lịch sử của nhân loại từ nay gắn liền với lịch sử của truyền thông Báo giới từ nay ngoài nhiệm vụ Thông tin c̣n xuất hiện các mục Phóng sự, B́nh luận, Lá thư độc giả, nhằm mở rộng các chân trời mới. Người dân đă có thể công khai đối thoại với chính quyền.

Lợi ích, Giới hạn và Lạm dụng Đệ tứ quyền.

Hăy cứ coi báo chí là tượng trưng cho Đệ tứ quyền, phương tiện này quả thực đóng góp nhiệm vụ phục vụ cho Dân chủ. Giữ vai tṛ bảo vệ Tự do tư tưởng, người dân sống trong thế giới Tự do đă nhờ phương tiện này thực hiện quyền Tự do của ḿnh.

Tự do báo chí là một điều kiện cần nhưng không đủ để tạo nên dân chủ. Dân chủ cần ba điều kiện căn bản: một chính quyền mở rộng cho toàn dân, một nền kinh tế rộng răi khiến cách biệt giữa giàu nghèo không nhiều và một hệ thống tự do ngôn luận. Tự do ngôn luận qua báo chí và các phương tiện truyền thông khác cho phép phát triển Tự do tư tưởng và tự do phê b́nh tại các nước dân chủ.

Tuy nhiên để xứng đáng với lư tưởng đó báo chí cần có những tiêu chuẩn rơ rệt:
Chính xác: Các nguồn tin không chính xác không đem lại cho người đọc tin tưởng, không những thế c̣n khiến người đọc nghi ngờ tính cách trung thực và đứng đắn của tờ báo. 
Hợp thời: Loan tin cũ không hợp thời v́ không c̣n thời gian tính v́ độc giả rất mau quên chuyện cũ.

Chọn đối tượng. Tin tức loan đi không nhằm đúng đối tượng chắc chắn không đạt được kết quả mong muốn. 

Tự do báo chí đă được coi như phản ánh của dư luận quần chúng, nhiều khi bước vào lănh vực hướng dẫn quần chúng và nhờ các phương tiện mới Tự do ngôn luận ngày nay không c̣n giới hạn vào báo chí mà qua truyền thanh, truyền h́nh, siêu lộ hay mạng lưới thông in (Internet) nên nền truyền thông đại chúng này càng ngày càng mạnh và tuy không bao giờ có Đệ tứ quyền trong bất cứ một bản hiến pháp nào trong thế giới, ngành truyền thông tự cho ḿnh quyền lực thứ tư này để tranh đấu với ba quyền đă có.

Nhưng ba quyền Hành pháp, Lập pháp và Tư pháp cũng không chịu ngồi yên để Đệ tứ quyền hoành hành.

Họ có thể tạo ra những ngăn chặn trực tiếp hay gián tiếp.

Trực tiếp: Hành pháp có thể tịch thu báo, có thể kiểm duyệt, bắt nạp bản hay rút giấy phép.

Lập pháp có thể đưa ra nhiều luật lệ giới hạn tự do báo chí Tư pháp có thể truy tố phóng viên và báo ra ṭa dựa theo những đạo luật của lập pháp.

Tuy nhiên phần nhiều báo chí tại các nước dân chủ vẫn thắng và Đệ tứ quyền mặc nhiên chiếm một vị thế quan trọng. 

Ngành truyền thông ngày nay cần nguồn tài chánh rồi rào để hoạt động và cạnh tranh và trước nhiều phát minh mới, các phương tiện truyền thông đă biến thể nhiều.

Các phóng viên cũng như các chủ bút không c̣n hoàn toàn vô tư nữa v́ họ phải tuân theo chỉ thị của những người trả lương cho họ và như vậy tùy thuộc vào kinh tế rất nhiều. V́ vậy nhiều khi họ phải nghĩ ra rất nhiều phương pháp để thu hút độc giả hay khán thính giả. Thị trường chứng khoán, các hăng lớn, các cuộc thịnh diễn thể thao nay là nguồn tài chánh quan trọng nhất.

Có báo chí đứng đắn loan tin chính xác, phóng sự chân thực, b́nh luận nghiêm túc tôn trọng nguyên tắc 4 W (Who, Where, When, Why) nhưng cũng có các báo chí dùng các chính sách kém sạch như 4S (sang, sport, scandales, sexe) để tăng độc giả.

Báo chí ngày nay có thêm nhiều mục và dành rất nhiều chỗ cho quảng cáo để tăng thu tài chánh. Tin tức hàng đầu, b́nh luận vẫn là những mục quan trọng nhưng những mục giật gân mỗi ngày một nhiều.....

Truyền thanh qua các bản tin tại chỗ đă khiến từ thành thị tới thôn quê đă biết tin tức nhanh chóng, rồi những bài phóng sự hay b́nh luận đă khiến thính giả thấu hiểu một số vấn đề và v́ truyền đi bằng tiếng nói khiến quần chúng trước đây hạn hẹp v́ cần biết chữ mới đọc được báo từ nay rộng lớn hơn v́ chỉ cần biết nghe là đủ theo dơi mọi vấn đề. Truyền thanh cũng nhờ các mục tranh luận trực tiếp với thính giả cũng gây ra nhiều cuộc trao đổi ư kiến khá hữu ích nhưng đôi khi cũng quá lố lăng.

Khi truyền h́nh ra đời quần chúng lại được thấy tận mắt những h́nh ảnh khi rất đẹp nhưng cũng có khi ghê rợn của tin tức, phóng sự hay các phim ảnh mà trước đây chỉ giới hạn trong các rạp chiếu bóng, nên các h́nh ảnh lại càng gây thêm xúc động trong quần chúng.

Ngày nay với Internet và với máy vi tính không những các tin tức hay nhận định được loan đi nhanh chóng mà c̣n có thể trao đổi ư kiến trong giây phút khiến tự do tư tưởng, tự do truyền thông càng ngày càng có chỗ đứng quan trọng trong cuộc sống. Tuy nhiên Internet cũng tạo nên nhiều lạm dụng. Những trang nhà, những diễn đàn, những thư xuyên tạc, những h́nh ảnh khiêu dâm, những cuộc trao đổi chuyện tṛ, h́nh ảnh v.v. đă tạo nên bao thảm trạng. 

Trước tầm quan trọng của truyền thông và trước sự mặc nhiên công nhận của Đệ tứ quyền này, các tà ?Đệ tứ bắt đầu xâm nhập. Biết rằng tài chánh có thể giúp truyền thông phát triển, tài phiệt bắt đầu lũng đoạn truyền thông. Ban đầu cung cấp tiền quảng cáo, rồi thành lập các hăng thông tấn, cơ sở truyền thanh và truyền h́nh tư nhân rồi xâm chiếm cả hệ thống Internet một sản phẩm do Rand corpo-ration và cơ quan Arpa (Advanced Reserach Project Agency) thuộc bộ Quốc pḥng Hoa kỳ sáng chế từ thời gian năm 1962- 69, giới kinh tế đă dần dần kiểm soát ngành truyền thông va ngành này nhờ sức mạnh của kinh tế đứng làm hậu thuẫn đă khuynh đảo các quyền lực khác. Tổng thống muốn đắc cử cũng phải nhờ truyền thông, nghị sĩ, dân biểu cũng bị truyền thông chi phối, cuộc chiến tranh trở thành chính nghĩa hay thành trận giặc đàn áp cũng tùy truyền thông. Tổng thống Kennedy, Johnson, Nixon, Bush, Clinton , Mitterand, Chirac, Thủ tướng Tony Blair , các nghị sĩ dân biểu bao phen khốn đốn với truyền thông. Chiến tranh Việt Nam và nhiều cuộc chiến tranh khác cũng bị truyền thông bóp méo sự thực.

Tại Pháp, hai tờ Le Monde và Figaro là hai tờ nhiều quyền lực, tại Mỹ các tờ New York Times, Washington Post, Boston Globe, Los Angeles Times nắm trọn dư luận. Tại Canada hiện nay trong giới nói tiếng Anh hai tờ Globe and Mail của BCE và gia đ́nh Thompson và tờ National Post của gia đ́nh Asper tranh nhau hướng dẫn độc giả. Tại Quebec, hai tờ La Presse và Journal de 
Montreal ḱnh địch nhau, tờ Le Devoir chỉ có tiếng mà không có miếng. Tại Montreal độc giả phân vân khi cầm bốn tờ báo khác nhau để đọc. The Gazette hoàn toàn bênh Do Thái, tờ La Presse của gia đ́nh Desmarais ủng hộ Liên bang, tờ Le Devoir trí thức khuynh tả, tờ Journal de Montreal của Quebecor đang ủng hộ nền tự quyết của Quebec. Tuy nhiên các tờ này vẫn sống và có độc giả riêng biệt.

Các hăng thông tấn Associated Press, United Press International, Agence France Presse, Reuter độc quyền loan tin tại Mỹ và Pháp và Anh. Canadian press cung ứng tin tức cho toàn cơi Canada.
Đài BBC cũng rất nhiều ảnh hưởng và gần đây đă khiến chánh phủ Tony Blair khốn đốn sau khi nhà bác học David Kelly tự tử.

Tại Hoa kỳ các đài CBS, NBC, ABC là những đài truyền h́nh tư nhân nhiều ảnh hưởng. Chỉ một câu nói của Walter Cronkite đă làm tan nát chiến thắng Tết Mậu Thân. Đài CNN trái lại, trở thành đài loan tin gần hết do Chính phủ Hoa kỳ loan ra.

Ảnh hưởng của kinh tế trên truyền thông và nhờ đó khuynh đảo ba quyền căn bản trước đây càng ngày càng rơ và các kư giả phục vụ các cơ quan truyền thông dầu muốn hay không cũng phải viết theo chiều hướng của cơ quan họ phục vụ.

Ngoại trừ các nước độc tài chỉ duy tŕ các cơ quan truyền thông quốc doanh do chính quyền cho phép và tài trợ, các cơ quan truyền thông của thế giới tự do đều do tư nhân làm chủ, tuy nhiều quyền thế và coi như quyền lực chống lại chính quyền cũng không hoàn toàn độc lập và luôn luôn chịu áp lực của kinh tế. Tờ nào cũng chú trọng tới kinh tế và thị trường chứng khoán.
Để tạm kết luận chúng tôi nghĩ rằng qua bao đấu tranh cũng như qua bao biến thể và qua những phương tiện càng ngày càng tiến bộ, đệ tứ quyền tuy là một quyền lực không được ấn định trong bất cứ một hiến pháp của một quốc gia nào, ngày nay trở thành một quyền lực mới.

Có thể ghi nhận : Việc phân định quyền của Montesqieu ngày nay không c̣n đúng nữa. Các quyền hành pháp, lập pháp, tư pháp ngày nay đứng sau Đê nhất quyền là Sức mạnh KINH TẾ và đệ nhị quyền là quyền TỰ DO NGÔ “ LUẬN. Có người c̣n cho rằng truyền thông đă trở nên ĐỆ NHẤT QUYỀN nhờ hướng dẫn và khuynh đảo nổi dư luận quần chúng. Đề tài này sẽ được tŕnh bày trong những bài kế tiếp và do các cộng sự viên khác của tờ TRUYỀN THÔNG tŕnh bày.

Trước những lạm dụng ghê gớm của quyền lực mới này, đă rất nhiều người nghĩ đến cần có Đệ ngũ quyền để theo dơi và ngăn chặn mọi lạm dụng của Đệ tứ quyền hiện nay..